قطبنما را به انگليسى كمپاس « 1 » و به فرانسه بوسل « 2 » و به عربى بوصله گويند . مشابهت اسمى ميان نام آن به فرانسه و عربى نويسندگان دائرة المعارف بريتانيكا را بر آن داشته كه قطبنما را از مخترعات اروپائيان بيانگارند ، چه بوسل لغتى است ايتاليايى به معنى جعبهء كوچك . در ديكسيونر جغرافيايى دزبرى ذيل كلمه بوسل به نقل از ترجمه تاريخ ابو الفداء مىنويسد كه قطبنما در پايان قرن دوازدهم مسيحى در مشرق زمين مورد استفاده بوده است ، و نظريات راجع به اينكه اروپائيان آن را اختراع كرده‌اند مردود مىداند . در اهميت اين ابزار مىنگارد : ابزارى است كه تمام اكتشافات جغرافيايى به وسيلهء آن شده است . و قبل از آن دريانوردان از وسائل خيلى ابتدائى استفاده مىكرده‌اند . بطورى كه دريانوردى اروپايى در كتاب تاريخ علوم عمومى « 3 » نوشته است : با سه كلاغ در حوالى سواحل شمالى اروپا انجام مىيافته ، به اين ترتيب كه آنها را پرواز داده و از امتداد مسير آنها كشتى را رو به خشكى رهبرى مىنموده‌اند . مخترع واقعى قطبنما چينىها بوده‌اند ، و نام مخترع آن « وانگ چن‌تو » « 4 » است ، و آن عبارت بود از قاشق مغناطيسى كه روى صفحه‌اى از برنج صيقلى قرار داشت . در مجلد دوم دائرة المعارف محمد فريد وجدى در « البوصلهء » آمده است : يقال : ان الصينيين هم الذين اخترعوا البوصلة ، و يقال : ان مخترعها هم العرب « 5 » . و در مجلد اول آن در ماده « الابرة » آمده است : « الإبرة فى علم الطبيعة هى الإبرة

--> ( 1 ) . Compasse ( 2 ) . Boussole ( 3 ) . Histore Generale Des Sciencs ( 4 ) . Wang Chen To ( 5 ) . ط 1 ، مصر ، صفحه 408 .